TR
Avrasya Sanat ve Medeniyet Dergisi Yıl:2020  Sayı: 13  Alan: Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat

İnci Aydın ÇOLAK
TÜRKİYE RESMİNDE VE EDEBİYATINDA MANZARAYA BAKIŞ
 
Manzara resimleri, Türkiye’de ev içlerinde başlar. Kimin tarafından yapıldığı belli olmayan bu resimlerde deniz ve gökyüzünün birleştiği, perspektifli manzaraların çoğu bugün Topkapı Sarayı Harem Dairesi duvarlarında görülebilmektedir. İstanbul’da ve Anadolu’da duvar resimleri perspektifli resmin ev içlerine girdiğinin göstergesidir. Perspektifli resim eğitiminin kurumsal olarak başlangıcı ise askeri okullarladır. Mühendishane-i Bahri-i Hümayun (İmparatorluk Deniz Mühendishanesi) bünyesine kurulan dokuz farklı resimhane vardır. Fotoğraftan çalışılan manzaralarda, dolaylı bir ilkbahar ışığı altında zaman durmuş gibidir. Askeri okullarda “resm-i hattî” (teknik resim), “menâzır” (perspektif) adları altında yürütülen resim derslerinin başlıca konusu arazi parçaları ve doğa görünümleridir. Bu derslerde akademik düzeyde bir figür eğitimi verilmemiştir. Bizim resim sanatımız manzara ve figür olarak iki koldan ilerlemesi iki farklı bakış açısından kaynaklanır. Tanzimat döneminde tasavvuf ruhunun bir yansıması olarak tanımlanabilecek manzaralar, Meşrutiyet yıllarıyla beraber pozitivizmin bir dışavurum biçimine dönüşür. 1914 Kuşağı ressamlarının yurda dönüşüyle başlayan izlenimcilik, sanatçıları açık havada çalışmaya itmiş, İstanbul’un her köşesi pitoresk bir resme dönüşmüştür. Elbette bu manzaralar, halkın sevdiği popüler mekânlardan, ücra mezarlıklara kadar sanatçıların bakış açıları, öznellikleri doğrultusunda farklılık gösterecektir. Tüm bu süre içinde edebiyatta betimleme, resimde manzaraya karşılık gelmekte, kimi zaman ressam ve edebiyatçı birbirlerinden habersiz aynı manzarayı kendi dillerince ifade etmektedirler. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Pera, sanatçıların birlikte imza attıkları işlerle tuvale ve yazıya yansır. 1950 sonrasındaysa, soyut çalışmalar sanatçının özerklik kazandığının göstergesi olup, kimi zaman soyutlamaların çıkış noktası manzaralar olabilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Resim, Edebiyat, Manzara, İmge, Disiplinlerarasılık


AN OVERVIEW TO LANDSCAPE IN TURKISH PAINTING AND LITERATURE
 
Landscape paintings are seen in indoors in Turkey. Most of the perspective landscapes where sea and sky meet in these paintings of unknown artists can be seen on the walls of Topkapi Palace Women's Quarters. Wall paintings in Istanbul and Anatolia indicate that perspective painting reached indoors. Training of perspective painting start in military schools at the institutional level. There are nine different painting offices established within the body of Mühendishane-i Bahri-i Hümayun which was Imperial School of Naval Engineering. It seems like time has stopped under the indirect spring light in the landscapes which was painted based on a photograph. In military schools, the main subject of the painting courses implemented for “resm-i hattî” (technical drawing) and “menâzır” (perspective) was land plots and view of nature. Academic figure training was not given in these courses. The progress of our art of painting in two forms as landscape and figure results from two different viewpoints. The landscapes that can be defined as a reflection of the sufi spirit in the Tanzimât period are transformed into an expression form of positivism as of the years of the Constitutional Period. Impressionism, which started with the return of the painters of 1914 Generation to the homeland, pushed the artists to work outdoors, and every corner of Istanbul turned into a picturesque painting. For certain, these landscapes will vary according to the perspectives of the artists on places from popular venues of the public to remote cemeteries, and their subjectivity. Within this process, description in literature corresponds to landscape in painting, painters and literary artists sometimes express the same landscape in their own languages without the knowledge of each other. During the first years of the Republic, Pera was reflected on paintings and writings accomplished by the artists together. After 1950s, abstract works has become the indicator of artist's autonomy and sometimes the starting point of abstractions could be landscapes.

Keywords: Painting, Literature, Landscape, Image, Interdisciplinarity


Detay

İÇERİK