TR
Avrasya Sanat ve Medeniyet Dergisi Yıl:2022  Sayı: 15  Alan: Müzik

Deniz GÜNEŞ
TÜRK HALK MÜZİĞİNDE AĞIZ KAVRAMI VE ANADOLU AĞIZLARINA DAİR ÇALIŞMALARA GENEL BİR BAKIŞ
 
Ülkemizde, Türk Halk Müziğinde ağız kavramı ve özelliklerine dair muhtelif çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar daha ziyade kişisel bazda çalışılan ve kendi yetiştiği veya yakın bölgelerin türküleriyle ilgili olan çalışmalardan öteye geçmemiştir. Eserlerin notaya alınması, sözlerinin yazılması, kaynak kişilerin belirtilmesi, müzikal türlerinin (halay, deyiş, türkü vb.) ortaya konulması ve bazılarında ise yöre\bölge ağız bilgisinin verilmesi gibi konular yer almıştır. Dil bilimcilerinin Anadolu ağızları ile yaptıkları çalışmalar ilk 1800’lü yıllarda yabancı araştırmacılar ile başlamış ve sonrasında Ahmet Caferoğlu ile başlayan süreç, Türk araştırmacılar ile devam etmiştir. Anadolu’nun batısından-doğusuna kadar çok özel bir dokuya sahip olan türküler, yalnızca müzikal bir ifadeyi değil; halkın yaşantısıyla ilintili verileri ortaya koyan sesli aktarımlardır. Bu bağlamda, halk üretimi müzikler, bulunduğu coğrafya ve bölgenin tüm müzikal ve edebi yönlerini ortaya koyan önemli belgelerimizdir. Dolayısıyla cumhuriyet dönemi sonrasında, maddi ve manevi değerlerin ortaya konulması hususunda yapılan ilk derleme çalışmaları ve halka yansıtılması çok değerli bir başlangıçtır. Muzaffer Sarısözen’le başlayan ve TRT bünyesinde oluşturulan “yurttan sesler topluluğu”, bu bahsettiğimiz çalışmaları radyolardan halka duyuran ilk “yöre ağızları” örneğidir. Halk müziğindeki ağızlar, toplulukların yaşadığı yöre ve bölgelerin dışında; aşiret ve toplulukların kullandıkları ağız çeşitleri ile de zengin bir yapıyı ortaya koyar. Âşıklık geleneğine bağlı olarak, usta âşıkların kişisel olarak ortaya koyduğu ağızlar, kendi başına apayrı bir özellik taşır. Uzun hava formunda okunan “gurbet havası”, “yayla havası”, “barak ağzı” vb. eserlerin icrası, kullanılan ağız bakımından birbirinden farklılık gösterir. Ağız kavramı, yörenin dil yapısını görmenin dışında, türkünün bir nevi kimliğini ve aidiyetini ortaya koyan önemli bir unsurdur. Eserlerin vokal icrasında “ağız” kavramından sonra en önemli konulardan birisi de hançere tekniklerinin kullanımıdır.

Anahtar Kelimeler: Türk halk müziği, ağız ve halk müziğinde ağız kavramı, ağız ve hançere teknikleri, Anadolu ağızları.


AN OVERVIEW OF THE CONCEPT OF AĞIZ (DIALECT) IN TURKISH FOLK MUSIC AND STUDIES ON ANATOLIAN AĞIZ (DIALECTS)
 
In our country, various studies have been carried out on the concept and characteristics of “ağız” in Turkish Folk Music. These studies did not go beyond the studies that were studied on a personal basis and related to the folk songs of her own or close regions. Subjects such as notating the works, writing the lyrics, specifying the source persons, revealing the musical genres (halay, deyiş, türkü etc.) and in some of them, giving the ağız knowledge of the region took place. The studies of linguists with Anatolian ağızs first started with foreign researchers in the 1800s and the process that started with Ahmet Caferoğlu continued with Turkish researchers. Having a very special texture from the west to the east of Anatolia, folk songs are not just a musical expression; They are audio transmissions that reveal data about the life of the people. In this context, folk-produced music are our important documents that reveal all the musical and literary aspects of the geography and region. Therefore, after the republican period, the first compilation studies to reveal material and spiritual values and their reflection to the public is a very valuable start. Starting with Muzaffer Sarısözen and being part of TRT, the "Yurttan Sesler -Ensemble-” is the first example of "yöre ağızları -regional dialects-" that announced these works to the public on the radio. Ağızs in folk music are outside the regions and regions where communities live; It also reveals a rich structure with the ağız types used by tribes and communities. Depending on the tradition of minstrelsy, the ağız that master minstrels personally put forward have a distinctive feature on their own. "gurbet havası", "yayla havası", "barak ağzı", etc., which are singed in the form of uzun hava, the performance of the works differs from each other in terms of the ağız used. The concept of ağız is an important element that reveals the identity and belonging of the folk song, apart from seeing the language structure of the region. One of the most important issues after the concept of ağız in the vocal performance of the works is the use of hançere (larynx) techniques.

Keywords: Turkish folk music, ağız (dialect) concept in folk music, ağız and hançere (larynx) techniques, Anatolian ağzı.


Detay

İÇERİK